Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tính bất định của các yếu tố khí tượng, thủy văn, thể hiện qua xu thế gia tăng nhiệt độ, biến động phân bố lượng mưa, xuất hiện các đợt mưa lớn cường độ cao, hạn hán và thiếu nước kéo dài. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn nước mà còn làm thay đổi điều kiện làm việc, vận hành và mức độ rủi ro của hệ thống đập, hồ chứa. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, tỉnh Lâm Đồng có hệ thống công trình thủy lợi quy mô lớn với 507 hồ chứa đang khai thác, sử dụng, phân bố trên phạm vi rộng và có sự khác biệt đáng kể về quy mô, tuổi công trình, điều kiện tự nhiên và mô hình quản lý. Kết quả kiểm tra hiện trạng năm 2026 cho thấy bên cạnh phần lớn công trình đang vận hành an toàn hoặc cơ bản an toàn, vẫn tồn tại nhiều hồ chứa có biểu hiện thấm, biến dạng mái đập, xói lở tràn xả lũ, hư hỏng cống lấy nước và hạn chế về khả năng xả lũ. Hệ thống quan trắc, cơ sở dữ liệu, bản đồ ngập lụt hạ du và phương án ứng phó tình huống khẩn cấp tại nhiều công trình chưa được hoàn thiện đồng bộ. Bài viết phân tích sự tương tác giữa xu thế khí hậu cực đoan và mức độ dễ bị tổn thương hiện hữu của hệ thống hồ chứa tỉnh Lâm Đồng; từ đó nhận diện những thách thức chủ yếu đối với an toàn công trình và vùng hạ du. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất chuyển dần phương thức quản lý an toàn hồ chứa từ kiểm tra và xử lý sự cố sang quản lý rủi ro chủ động, dựa trên dữ liệu, dự báo và cảnh báo sớm; đồng thời ưu tiên phân loại rủi ro, hiện đại hóa quan trắc, cập nhật quy trình vận hành, nâng cấp các công trình xung yếu và tăng cường quản lý tổng hợp lưu vực.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
2.HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG HỒ CHỨA VÀ NHỮNG ĐIỂM DỄ BỊ TỔN THƯƠNG
2.1. Quy mô hệ thống hồ chứa
2.2. Hiện trạng an toàn công trình
2.3. Khoảng trống về quan trắc, dữ liệu và ứng phó
3. XU HƯỚNG KHÍ HẬU VÀ CÁC TÁC ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN AN TOÀN HỒ CHỨA
3.1. Gia tăng nhiệt độ và kéo dài các điều kiện khô hạn
3.2. Mưa cực đoan và lũ đến hồ
3.3. Gia tăng tính bất định của chế độ thủy văn
4. NHỮNG THÁCH THỨC CHỦ YẾU ĐỐI VỚI AN TOÀN HỒ CHỨA TỈNH LÂM ĐỒNG
5. ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG
5.1. Phân loại và quản lý an toàn hồ chứa theo mức độ rủi ro
5.2 Xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất và hiện đại hóa hệ thống quan trắc
5.3.Tăng cường dự báo và cập nhật quy trình vận hành theo hướng thích ứng
5.4. Ưu tiên xử lý công trình xung yếu gắn với quản lý tổng hợp lưu vực
5.5 Hoàn thiện cơ chế phối hợp, cảnh báo và nâng cao năng lực ứng phó
6.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, Báo cáo hiện trạng đập, hồ chứa, công trình thủy lợi, đê điều năm 2026 trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, Lâm Đồng, 2026.
[2] Bộ Tài nguyên và Môi trường, Kịch bản biến đổi khí hậu – Phiên bản cập nhật năm 2020 Hà Nội, Việt Nam: NXB Tài nguyên Môi trường và Bản đồ Việt Nam, 2021.
[3] IPCC, Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Cambridge, U.K. and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2021.
[4] IPCC, "Water," in Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability, Cambridge, U.K. and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2022, ch. 4.
[5] IPCC, "Asia," in Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Cambridge, U.K. and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2022, ch. 10.
[6] Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng, Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên đất và nước lưu vực sông Đồng Nai thuộc địa bàn tỉnh Lâm Đồng, Báo cáo kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ, Lâm Đồng, 2025.
[7] Thủ tướng Chính phủ, Quy hoạch tỉnh Lâm Đồng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội, Việt Nam.
[8] World Bank, Vietnam Country Climate and Development Report. Washington, DC, USA: World Bank, 2022.
[9] N. Đ. Vượng, H. N. Tuyên, B. V. Cường và L. V. Thịn, “Phân tích diễn biến và xu thế biến đổi một số yếu tố khí tượng (nhiệt độ, lượng mưa) trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng,” Tạp chí Khoa học và Công nghệ Thủy lợi, số 62, tr. 19-29, 2020.
Chi tiết bài báo xem tại đây: Biến đổi khí hậu và những thách thức đối với an toàn hồ chứa tỉnh Lâm Đồng: Xu hướng, tác động và định hướng giải pháp thích ứng
ThS. Trần Văn Vững
Viện Đào tạo và Khoa học ứng dụng Miền Trung – Trường Đại học Thủy lợi
Bài viết trình bày tại Hội thảo khoa học ” Tác động của biến đổi khí hậu đến chế độ thủy văn và an toàn hồ đập trên địa bàn tỉnh Lâm Đông” ngày 23/7/2026.
